hystoblog

Home » vraag en antwoord » 9 verkeersverbindingen over water

9 verkeersverbindingen over water

Waar was rond 1890 het pontje? Was dat bij de Nieuwe of de Oude Zwemmer?


Walddyk, overzetten melkbussen

Overzetten melkbussen bij de Wouddijk. De man op de praam, de molkfarder, is Andries Dijkstra [collectie Foestrumer Archief]

Een interessante, nieuwsgierige vraag, want bij mij was niets over een pontje bekend. En waar begin je dan met zoeken?

1e lijns bruggen rondom Westergeest.

Ik ben begonnen met het rijtje waterlopen die de inwoners van Westergeest in eerste instantie moesten passeren om verder te kunnen reizen. Vervolgens kon ik mogelijk locaties waar het pontje gevaren zou moeten hebben wegstrepen.

  • De oude hemrik-grens, ten zuid/zuid-oosten van Westergeest.

Rond 1890 werd deze waterloop al definitief doorkruist door het normale wegennet en ‘dammen’. Ik ken één uitzondering: de ‘Lange Balk’ op It Langlân. De ‘Lange Balk’ maakte het passeren van deze waterloop vlak bij het ‘Mounehiem’ mogelijk.

  • De Âldswemmer, ten noord/noord-westen van Westergeest.

Westergeest heeft twee bruggen over de Âldswemmer: die te Keatlingwier richting Driesum en de Gerkesbrêge, richting Ee. In beide gevallen lijkt er sprake van te zijn dat de provincie deze bruggen al rond 1704 heeft vernieuwd.

Een voetpad dat vroeger dwars door de weilanden tussen Westergeest en de Wâlddyk liep, kruistte ten oosten van de Gerkesbrêge de Âldswemmer. De voetgangers maakten daar gebruik van een hoge vaste voetbrug, hoog genoeg om skûtsjes (met gestreken mast) te laten passeren.

  • De Trekvaart, ten zuid/zuid-westen van Westergeest.

Na de aanleg van de Trekvaart in de jaren 1654 – 1656 werden twee bruggen aangelegd: de Hamstertille [tegenwoordig de Kalkhúsbrêge] en de Triemstertille [tegenwoordig de Bonte Houn].

  • De Nieuwe Zwemmer, ten noorden van Westergeest.

Op 26 november 1879 nemen de Friese Staten het besluit om een nieuw kanaal te graven: de Nieuwe Zwemmer. De Keuningsbrug over de Nieuwe Zwemmer werd in 1880 / 1881 gebouwd.

De conclusie lijkt gerechtvaardigd dat er in deze eerste lijn geen sprake is geweest van een pont.

 

2e lijns bruggen rondom Westergeest.

  • De Nieuwe Zwemmer, ten noorden van Westergeest.

Te denken valt aan de Lange Brêge in de Trekweg over de Nieuwe Zwemmer. De naam van de/een Lange Brêge wordt al in 1683 genoemd in de zogenoemde Proklamatieboeken.

  • De Trekvaart, ten zuid/zuid-westen van Westergeest.

De Eastwâldmer brug over de Trekvaart richting Driesum zal, met de aanleg van de Trekvaart zijn gebouwd. Net zoals de al eerder genoemde Hamstertille en Triemstertille.

1882-04-04, Leeuwarder Courant, pont Dokkumer eeIn deze richtingen duidt niets er dus op dat er langdurig een pontje gevaren heeft.

  • Het Dokkumer Grutdjip, ten noorden van Westergeest.

Als bijna vanzelf blijft dan de route richting Ee over. Deze route wordt doorkruist door het Dokkumer Grutdjip.

Het overzetten van de melkbussen met een praam [foto rechtsboven] is mogelijk in deze omgeving genomen.

En juist op deze route vinden we aanknopingspunten voor een pont. Zo verscheen op 4 april 1882 een advertentie in de Leeuwarder Courant voor de huur van een woning bij het Steenvak onder Ee. “Aan dit pand is verbonden het overzetten van Personen over het Grootdiep”.

Daarmee is m.i. antwoord gegeven op de vraag.

Het overzetten van personen is een “primitieve toestand” [uitgesproken tijdens een raadsvergadering Kollumerland c.a. in juni 1926] die voortduurt tot juli 1928. Toen werd de nieuwe ir. D. F. Woudabrug [Stienfeksterbrêge] geopend [Leeuwarder Courant, 26 juli 1928]. Twee maanden later verlenen Gedeputeerde Staten vergunning voor het opzetten van een autobusdienst via de nieuwe brug [Nieuwsblad van Friesland, 3 augustus 1928].


3 reacties

  1. ferline75 schreef:

    Goedemorgen Ybele,

    Jij houdt niet van half werk, zie ik! Hartelijk dank voor het uitzoeken. De reden van mijn vraag was dat mijn betovergrootvader Jakob Jakobs Dijkstra in 1889 is verdronken. Dit nadat twee jaar eerder zijn vrouw en dochter waren overleden. Dit was dus nogal een dramatische gebeurtenis die veel impact heeft gehad in de familie en voor de generaties daarna. Het is nooit helemaal duidelijk geworden wat er gebeurd is. Het verhaal wat mijn vader vertelde is dat Jakob aan de drank raakte nadat zijn vrouw en dochter was overleden, hij was voor de helft eigenaar van een café in Westergeest. Daar is hij op die bewuste avond vertrokken en op weg naar huis (boerderij Landlust) zou hij naast het pontje zijn gestapt en zijn verdronken. Dat was natuurlijk iets wat de familie liever wilde verzwijgen. Volgens een andere bron zou hij in de Dokkumer Ee zijn verdronken. Het eerste verhaal zou niet kunnen kloppen, omdat er geen pontje geweest is tussen het dorp en de boerderij. Ik heb ook al verschillende kranten uit die tijd doorgenomen, maar daar is ook niets over te vinden. Wellicht zal het altijd wel een raadsel blijven.

    In ieder geval bedankt voor je hulp. Daarmee kom ik toch weer een stapje verder!

    Overigens nog een gelukkig en gezond 2015 gewenst.

    Groeten, Erik Dijkstra

    Like

  2. Erik Dijkstra schreef:

    Beste Ybele,

    In een krantenartikel op Foestrumerarchief over de drie molens vond ik vandaag het volgende: “in 1926 kwam de brug bij Steenvak tot stand. Voordien moest men steeds over het Dokkumer Diep gezet worden. Het was de taak van de kastelein; jarenlang deed Jan Douma het. Even in de beurs tasten voor wat centen en iedereen kwam vlot aan de overkant”. Op de foto van de praam met melkbussen zou op de achtergrond de molen te zien kunnen zijn die tot 1939 op de hoek Weerdebuorsterwei/Walddyk stond en die, naar het schijnt, gebouwd is door dezelfde Jakob Jakobs Dijkstra waarvan ik nu voorzichtig aanneem dat hij vlakbij deze molen is verdronken.

    Toch weer een stapje verder…

    Groeten,
    Erik Dijkstra

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: