hystoblog

Home » vraag en antwoord (Pagina 2)

Categorie archief: vraag en antwoord

De Bonte Hont

Ik vraag me af waar de benaming bunte houn vandaan komt.  Mijn schoonvader heeft ooit bij de grasdrogerij gewerkt. Hij vertelde mij dat er een logo was in de vorm van een dalmatiër. Dat zou de herkomst kunnen verklaren. Ik ben benieuwd of iemand hier meer van weet.


Deze vraag kreeg ik via de mail.

De grasdrogerij was één van de drie coöperatieve drogerijen die bij de brug over de Trekvaart gevestigd zijn geweest:

  1. In 1921 werd benoemd tot secretaris-boekhouder der coöperatieve cichoreidrogerij “Ons Belang” S. van der Schaaf.
  2. In 1940 werd de voormalige cichoreidrogerij “Ons Belang” verbouwd tot grasdrogerij van de coöperatie grasdrogerij “De Bûnte Hond”.
  3. In 1947 bood de grasdrogerij onderdak aan de kruidencoöperatie “Westergeest”.

Maar de naam die aan de grasdrogerij werd gegeven bestaat al van vóór 1940. In de “Friesche Naamlijst [Onomasticon Frisicum]” [1898] van Johan Winkler staat: “De Bûnte-Houn, Bonte Hond, huis onder Westergeest”.

Ik neig er naar dat de grasdrogerij een bestaande en wijd bekende naam heeft gebruikt.

Hoe zit dat dan?

In de jaren 1654 – 1656 gaf het stadbestuur van Dokkum de opdracht om de trekvaart, zoals de vaart in de volksmond heet, te graven. De stad wilde daardoor een betere waterverbinding maken met de stad Groningen. Op die manier wilde het bestuur meer scheepvaart naar Dokkum halen.

herberg 'De Trije Romers' [collectie Foestrumer Archief]

herberg ‘De Trije Romers’ [collectie Foestrumer Archief]

Naast het kanaal werd een pad aangelegd. Een zogenaamd jaagpad waarop de paarden konden lopen die de trekschuit moesten trekken. En er ontstonden vervoers[knoop]punten langs de route. Met mogelijkheden om een hapje en drankje te nuttigen. Pleisterplaatsen, herbergen, winkeltjes in één. Zoals herberg “de Trije Romers”, bij de brug. Maar ook “Veldzicht” en “De Bonte Hond”. In de Leeuwarder Courant van 24 januari 1871 staat een advertentie dat een “winkelhuizing en herberg gelegen aan den Trekweg bij De Bonte Hond onder Westergeest” wordt verkocht.

Ik neem aan dat de naam al ver voor 1871 bestond.

Terug naar de vraag waar de naam “Bonte Houn” vandaan komt. Die is  heel lastig te beantwoorden. Ik ga speculeren.

Want de naam kán afgeleid zijn van een oud-Nederlandse oppervlaktemaat: de hont of hond. In gebruik tot in de 19e eeuw. Eén hont is 100 roede en (meestal) 1-6 morgen, maar de maat kan per gebied verschillen.

Maar de naam kán ook een link hebben met het spreekwoord ”Bekend staan als de Bonte Hond”. “Bont” is dan het Middelnederlandse woord dat stond voor “wat de verontwaardiging opwekt door opvallend en/of afwijkend gedrag”. Een betekenis die al lang verloren is gegaan.

Of de naam kán te herleiden zijn naar een combinatie. Een omgeving waar alcohol werd geschonken. Waar reizigers, kooplieden en schippers samenkomen. Een “probleemgebied”. Of neigt die gevolgtrekking naar fantaseren …. ?

En nu u – misschien kunt u deze [ost aanvullen met foto’s of verhalen. Graag – en help mee onze dorpsgeschiedenis completer te maken.


Bronnen

hulpmotor gestolen

Ik heb ook nog een vraagje over Pieter en Aaltje Zijlstra uit Westergeest. De pake en beppe van mijn vrouw. Heb jij daar ook informatie over?


Deze vraag kreeg ik via de mail.

1950-11-07, Leeuwarder Courant

1950-11-07, Leeuwarder Courant

Het staat letterlijk tussen de regels door. De nachtelijke diefstal van de hulpmotor. Begin november 1950. Pieter ‘Fisk’ Zijlstra [1896 – 1969] was op 9 december 1915 getrouwd met Aaltje Dijkstra [1896 – 1959]. Het is de vraag hoe hij reageerde. Op de diefstal van de hulpmotor. Was de bakfiets nog in gebruik?

B-40172

B-40172

Want op 21 juli van datzelfde jaar had hij een auto op naam gekregen. Met kenteken B-40172. Een DKW met opgebouwde vitrine. Voor de verkoop van vis. Prachtig en trots staan bestuurder Wietze van Assen en bijrijder Jan Zijlstra met de auto op de foto. Genomen op de Zijl in Dokkum. Voor het gemeentehuis.

Samen met zijn vrouw Aaltje had hij 12 kinderen. Tijdens de oorlog stonden ze aan het open graf van één van hen.

Zijn witte woning aan de Kalkhúswei 24 is al lang afgebroken. Hij heeft er na 1960 gewoond met zijn tweede vrouw. Grietje van Assen – de Jong [1902 – 1995]. Grietje was eerder getrouwd geweest met Gooitzen van Assen [1901 – 1943]. Zijn grote passie was de tuin. Achter de woning en boordevol bloemen.

Pieter had tot 1960 vergunning om vis te verkopen. Er gaat een bijzonder verhaal rond. Over hem achter zijn viskar. En over zijn gulp. Uit die gulp hing naar verluid een touwtje. Zo hield hij zijn handen schoon bij de ‘kleine boodschap’. Met een touwtje bij de hals trok hij alles weer terug….

Althans, dat is het verhaal.

En dan nu u – want het is lastig om een goed antwoord te geven op de vraag. Ook al is ‘pake Pieter‘ in 1960 getrouwd met mijn ‘beppe Griet‘. Help mee om het verhaal van Pieter en Aaltje completer te maken. Plaats een reactie op deze post [fotomateriaal is ook welkom].

Verhuizing zonder te verhuizen

Ik ben momenteel bezig met de geschiedenis van de familie Laverman die langere tijd in Westergeest heeft gewoond. Mijn pake (Anne Laverman, geboren 1902) is afkomstig uit dit gezin. Bij dit onderzoek komen enkele vragen naar boven betreffende de adressen waar ze hebben gewoond.

Het lijkt er op dat Jochum Kornelis Laverman samen met Tjitske Westra na hun trouwen zijn gaan wonen in een “stjelp” aan de Eelke Meinertswei 12. Echter enkele jaren later zie ik in overlijdens akten van kinderen een adres staan: Huizinge Wijk A nr 49.

Ook komt Van Teijenswei 8 als adres voor. Tenslotte overleed Minke Laverman in 1977 in het huis aan de Kertiersreed 6. Het lijkt er op dat broer en zus Kornelis (Kees) en Minke zijn verhuisd naar Van Teijenswei 8 en daarna naar de Kertiersreed.

Wat houdt “Huizinge Wijk A” in? Is dat een soort verpleeghuis of arbeiderswoningrijtje geweest?


Deze vraag kreeg ik via de webmaster van  http://www.westergeest.net/

Het gebruik van huisnummers werd omstreeks 1808 voorgeschreven. Toen bepaalde Napoleon dat ieder gebouw een nummer moest hebben. In de jaren 1816/1817 werd er nog een keer omgenummerd. Na nog wat wijzigingen werd in de periode 1960/1965 de dorpsnummering omgezet in de nummering per straat.

Het is lastig om de oude huisnummering om te zetten naar een huidig adres. Er is niet een overzichtstabel dat daarbij kan helpen en wij moeten het doen met o.a. de gegevens in overlijdensaktes plus de kennis waar de overledene heeft gewoond.

levenloos kindJochum Kornelis Laverman [1855 – 1939] en zijn Tjitske Annes Westra [ 1861 – 1904] gingen na hun huwelijk op 25 mei 1895 mogelijk dus wonen aan de Eelke Meinertswei 12 [1e foto onder – met op de foto mogelijk de familie Adema]. Ik ga er van uit dat daar hun kinderen werden geboren. Op 29 oktober 1896 werd hun eerste kindje geboren; levenloos. In de akte staat vermeld: Huizinge Wijk A nr 49.

Na de geboortes van Menke [1898], Kees [1900], Minke [1901] en Anne [1902] werd op 18 mei 1904 weer een levenloos kindje geboren in “de huizinge wijk A nummer 49”. De gevolgen waren desastreus: moeder Tjitske overleefde dat niet en stierf op 24 augustus 1904, 42 jaar oud in “de huizinge wijk A nummer 49”.

Met “de huizinge wijk A nr. 49” wordt daarom volgens mij het huidige Eelke Meinertswei 12 bedoeld.

Overbuurman Heine Wiebes de Bruin [1861 – 1914] overleed “in de huizinge wijk A nummer 77”, het huidige Eelke Meinertswei 13.

Huizinge Wijk A” betekent dus een woning in het gedeelte van Westergeest dat kadastraal als Wijk A bekend was. Het betreffende nummer is het feitelijke huisnummer.

 

Het gezin ging ook wonen aan de Van Teijenswei 8, maar let op !

Dr. Oebele Vries schrijft in zijn boek Westergeastmer Strjitnammen dat de huidige Kertiersreed pas in 1967 haar naam kreeg. Daarvoor was het een zijtak van de Van Teijenswei. Het gezin ‘verhuisde’ toen dus op papier van de Van Teijenswei 8 naar Kertiersreed 6 – zonder van woning te verwisselen [2e foto onder].

 

Meer informatie over Jochum Kornelis Laverman en Tjitske Annes Westra op http://www.harry-prins.nl/families/familie-laverman/jochum-kornelis-laverman-gezin/

 

Bronnen o.a.:

9 verkeersverbindingen over water

Waar was rond 1890 het pontje? Was dat bij de Nieuwe of de Oude Zwemmer?


Walddyk, overzetten melkbussen

Overzetten melkbussen bij de Wouddijk. De man op de praam, de molkfarder, is Andries Dijkstra [collectie Foestrumer Archief]

Een interessante, nieuwsgierige vraag, want bij mij was niets over een pontje bekend. En waar begin je dan met zoeken?

1e lijns bruggen rondom Westergeest.

Ik ben begonnen met het rijtje waterlopen die de inwoners van Westergeest in eerste instantie moesten passeren om verder te kunnen reizen. Vervolgens kon ik mogelijk locaties waar het pontje gevaren zou moeten hebben wegstrepen.

  • De oude hemrik-grens, ten zuid/zuid-oosten van Westergeest.

Rond 1890 werd deze waterloop al definitief doorkruist door het normale wegennet en ‘dammen’. Ik ken één uitzondering: de ‘Lange Balk’ op It Langlân. De ‘Lange Balk’ maakte het passeren van deze waterloop vlak bij het ‘Mounehiem’ mogelijk.

  • De Âldswemmer, ten noord/noord-westen van Westergeest.

Westergeest heeft twee bruggen over de Âldswemmer: die te Keatlingwier richting Driesum en de Gerkesbrêge, richting Ee. In beide gevallen lijkt er sprake van te zijn dat de provincie deze bruggen al rond 1704 heeft vernieuwd.

Een voetpad dat vroeger dwars door de weilanden tussen Westergeest en de Wâlddyk liep, kruistte ten oosten van de Gerkesbrêge de Âldswemmer. De voetgangers maakten daar gebruik van een hoge vaste voetbrug, hoog genoeg om skûtsjes (met gestreken mast) te laten passeren.

  • De Trekvaart, ten zuid/zuid-westen van Westergeest.

Na de aanleg van de Trekvaart in de jaren 1654 – 1656 werden twee bruggen aangelegd: de Hamstertille [tegenwoordig de Kalkhúsbrêge] en de Triemstertille [tegenwoordig de Bonte Houn].

  • De Nieuwe Zwemmer, ten noorden van Westergeest.

Op 26 november 1879 nemen de Friese Staten het besluit om een nieuw kanaal te graven: de Nieuwe Zwemmer. De Keuningsbrug over de Nieuwe Zwemmer werd in 1880 / 1881 gebouwd.

De conclusie lijkt gerechtvaardigd dat er in deze eerste lijn geen sprake is geweest van een pont.

 

2e lijns bruggen rondom Westergeest.

  • De Nieuwe Zwemmer, ten noorden van Westergeest.

Te denken valt aan de Lange Brêge in de Trekweg over de Nieuwe Zwemmer. De naam van de/een Lange Brêge wordt al in 1683 genoemd in de zogenoemde Proklamatieboeken.

  • De Trekvaart, ten zuid/zuid-westen van Westergeest.

De Eastwâldmer brug over de Trekvaart richting Driesum zal, met de aanleg van de Trekvaart zijn gebouwd. Net zoals de al eerder genoemde Hamstertille en Triemstertille.

1882-04-04, Leeuwarder Courant, pont Dokkumer eeIn deze richtingen duidt niets er dus op dat er langdurig een pontje gevaren heeft.

  • Het Dokkumer Grutdjip, ten noorden van Westergeest.

Als bijna vanzelf blijft dan de route richting Ee over. Deze route wordt doorkruist door het Dokkumer Grutdjip.

Het overzetten van de melkbussen met een praam [foto rechtsboven] is mogelijk in deze omgeving genomen.

En juist op deze route vinden we aanknopingspunten voor een pont. Zo verscheen op 4 april 1882 een advertentie in de Leeuwarder Courant voor de huur van een woning bij het Steenvak onder Ee. “Aan dit pand is verbonden het overzetten van Personen over het Grootdiep”.

Daarmee is m.i. antwoord gegeven op de vraag.

Het overzetten van personen is een “primitieve toestand” [uitgesproken tijdens een raadsvergadering Kollumerland c.a. in juni 1926] die voortduurt tot juli 1928. Toen werd de nieuwe ir. D. F. Woudabrug [Stienfeksterbrêge] geopend [Leeuwarder Courant, 26 juli 1928]. Twee maanden later verlenen Gedeputeerde Staten vergunning voor het opzetten van een autobusdienst via de nieuwe brug [Nieuwsblad van Friesland, 3 augustus 1928].

Een aanzienlijke woning in Oudwoude

Hwat my opfalt: d’r is by de Wygeast wot mei Buma. Hoe sit dot ?


Deze vraag kreeg ik via Facebook.

Het geslacht Buma, dat al tussen 1500 en 1550 wordt genoemd als woonachtig in Westergeest, was eigenaar van een aanzienlijke woning te Oudwoude en meerdere states onder de klokslag van Westergeest, waaronder Cleyn Buma.

Volgens mr. A. J. Andreae is de aanzienlijke woning te Oudwoude de Buma-stins ten oosten van de weg in de Wygeast. Wanneer deze stins werd gebouwd is niet bekend maar in een oorkonde uit 1585 wordt Buwama steenhuys genoemd.

Ballling Buma bezat in 1543 gronden te Westergeest, Oudwoude en Twijzel. Mogelijk had Balling twee zonen: Sye en Wyger.

Wyger trouwde met Hylck Harckema. Hun zoon Popcke Buma trouwde in 1578 met Aeth fan Andringa te Akkrum, alwaar ze ook gingen wonen. Samen kregen zij twee kinderen:

  • Fock, een meisje
  • Wyger, een zoon

Dochter Fock trouwde met Hessel van Sminia, die in 1640 eigenaar zou zijn geweest van de Buma-stins te Oudwoude.

parenteel Buma

Pieter en Woutje van der Kloet – Veldman

Ik zou het erg leuk vinden om oude foto’s terug te mogen zien van mijn pake Pieter van der Kloet en van mijn lieve Beppe Woutje vd Kloet.

De ouders van Pake Pieter waren Marten en Eke.


Een hele mooie vraag om te beantwoorden! Ook omdat de zoon van Pieter en Woutje, Derk van der Kloet, mede verantwoordelijk is voor het [digitale] foto-archief van Westergeest: Foestrumer Archief. Daar zijn onderstaande foto’s van Pieter en Woutsje van der Kloet en hun woning aan de Van Teijenswei 17 ook op terug te vinden. Deze woning, op de foto rechts van de weg] werd in 1972 afgebroken.

Berichtnummer 395 op Foestrumer Archief laat nog een oudere foto zien van Pieter en Woutrina van der Kloet – Veldman [zo luidde haar volledige naam] plus een prachtige foto van Marten van der Kloet [1891 – 1968] en Eke van der Kloet – Postma [1891 – 1975] uit de periode 1930 – 1935 [berichtnummer 417].

Anne Jurjens Dijkstra [1875 – 1961]

Anne Jurjens Dijkstra [1875, Burgum – 1961, Leeuwarden]

Ik vond bij de burgerlijke stand dat hij in 1937 verhuisd was naar Westergeest. Hij schijnt met een schip gevaren te hebben tussen Leeuwarden en Zoutkamp. Ik heb een paar jaar meegevaren.

Mijn verrassing was groot dat ik een foto vond van Marten en Riemke de Vries kinderen.

Fantastisch zoveel jaren later een foto van aan te treffen van Harm de Vries. Zou graag iets meer willen weten over die periode, over Anne Jurjens Dijkstra en over de familie de Vries.


geboorteakte Anne Jurjens

Anne Jurjens Dijkstra

Anne Jurjens Dijkstra [08|10|1875 – 16|12|1961] werd geboren in het gezin van Jurjen Folkerts Dijkstra [geboren rond 1846] en Froukje Willems Visser [geboren rond 1821]. Hun exacte geboortedata en beider overlijdensdata zijn mij [nog] niet bekend.

Jurjen Folkerts en Froukje Willems hebben 8 kinderen gekregen en hebben wellicht bij het open graf van vijf kinderen moeten staan [zie uitroeptekens].

  1. Jitske Jurjens [03|05|1863 – 05|07|1941], was gehuwd.
  2. Folkert Jurjens [15|04|1865 – 15|12|1889 !], overleed ongehuwd op 24-jarige leeftijd.
  3. Willem Jurjens [04|07|1867 – 12|07|1868 !]
  4. Willem Jurjens [25|04|1869 – 20|08|1944], was gehuwd.
  5. Geert Jurjens [20|02|1871 – 19|11|1872 !]
  6. Geert Jurjens [28|04|1873 – 08|12|1873 !]
  7. Anne Jurjens
  8. Janke Jurjens [17|07|1879 – 26|09|1880 !].

Anne Jurjens huwde op 22|06|1901 met Grietje de Vries [geboren rond 1881]. Samen kregen zij Jurjen Annes Dijkstra [25|06|1902 – 30|05|1903 !]. Dit kind stierf, nog geen jaar jong.

Marten de Vries

Marten de Vries [02|04|1880 – 28|05|1971] trouwde op 20 mei 1911 met Riemke Zijlstra [02|12|1887 – 06|03|1971]. Was Marten de Vries familie van Grietje de Vries, de vrouw van Anne Jurjens Dijkstra?

De ouders van Marten de Vries waren Heine Martens de Vries en Ankje Willems Miedema. De ouders van Riemke Zijlstra waren Harm Zijlstra en Nieske Kasma. Marten en Riemke kregen volgens mij 11 kinderen, waarvan ik [nog] geen geboorte en overlijdensdata heb:

  1. Harm
  2. Nieske
  3. Ankje
  4. Heine
  5. Eelkje
  6. Willemkje
  7. Antje
  8. Akke
  9. Rike [Frederike]
  10. Gauke
  11. Willem

U kunt meehelpen om onze dorpsgeschiedenis completer te maken! Weet u meer? Hebt u foto’s? Plaats dan een reactie onderaan deze ‘post’.

Heeft er een brug gelegen tussen de Prellewei en de Bréwei?

Nee.

Op 26 november 1879 nemen de Friese Staten het besluit om een nieuw kanaal te graven: de Nieuwe Zwemmer. Vanaf de Trekvaart neemt dit kanaal in noordoostelijke richting de route van de Âldswemmer over: 5 kilometer lang en ongeveer 40 meter breed.

De route kruiste twee wegen waarvan één werd behouden door de aanleg van de Keuningsbrug. De andere weg boog vóór het nieuwe kanaal naar het oosten af en is de tegenwoordige Prellewei.

Het daarvan afgesneden gedeelte werd opnieuw bereikbaar gemaakt door direct over de Keuningsbrug rechts, langs het kanaal, een verbindingsweg aan te leggen. Tegenwoordig is dat de Brewei.

Onder een kaart van vóór 1879 is een recentere kaart gelegd. Bij de rode pijlen is te zien waar de Nieuwe Zwemmer beide wegen kruiste [bron HISGIS].

Brewei - Prellewei

U kunt meehelpen om onze dorpsgeschiedenis completer te maken! Weet u meer? Hebt u foto’s? Plaats dan een reactie onderaan deze ‘post’.