hystoblog

Home » Posts tagged 'Fokkema’s Pleats'

Tagarchief: Fokkema’s Pleats

Eelke Meinertswei 16

± 1924 – in het midden Eelke Meinertswei 16 [collectie Foestrumer Archief]

Met een vraag van Froukje Agema start de zoektocht naar de geschiedenis van deze woning. Zij was eigenaar/bewoner van deze woning en is in het bezit van koopaktes. En die koopaktes zijn bij deze zoektocht van geweldige waarde.


Over de woning Eelke Meinertswei 16 schrijft drs. Karstkarel [1]De vrij donkere rode metselsteen geeft aan dat het pand van omstreeks 1870 dateert[2].

Maar de vraag is hoe juist die inschatting exact is. Er zijn mij een paar foto’s bekend van voor 1930 waarop de woning Eelke Meinertswei 16 staat afgebeeld. De oudste foto daarvan zou rond 1924 zijn gemaakt en is hierboven afgebeeld.

Bote Fokkes Eskes

1832 [HISGIS]

Op de kadasterkaarten van 1832 staat nog geen woning ingetekend op deze locatie. De eigenaar van de grond is dan Bote Fokkes Eskes [1755 – 1844]. De kadastrale aanduiding is B822. En die aanduiding is van belang om te weten – maar daarover straks meer.

Bote leefde in de tijd van de Franse overheersing. De tijd dat de burgerlijke stand werd opgezet en een familienaam formeel moest worden geregistreerd – de familie gebruikte overigens al langere tijd de familienaam Eskes. Duidelijk is ook dat vóór de formele registratie namen veel vaker dan daarna niet éénduidig werden geschreven of vermeld.  Zodoende is Bote Fokkes Eskes ook op schrift bekend als Bote Folkerts Eskes, geboren in 1775.

De onduidelijkheid over zijn juiste tweede naam ontstond al bij zijn vader: Folkert of Focke Hylkes Eskes.

Bote F. Eskes was op 21 juli 1805  in Drogeham getrouwd met Gezina Geertruida Groenman [1782 – 1859], een dochter van dominee Hendrikus Groenman, Groningen. De huwelijksplechtigheid was groots van opzet. “Zij werden door een aantal rijtuigen van Drogeham naar Kollum ingehaald, waarna er vele bruiloftsfeesten plaats hadden. Zij werden op den trouwdag door den preikant van Kollum, Ds. J. P. B. Riedel in de kerk getrouwd, terwijl zij zich nederzetteden onder een gehemelte door 4 Jonge lieden aangebracht, waarin geschenken van zilver hingen. Daarna werden zij naar hun huis geleid, waar voor de deur eene poort was aangebragt met groen en vlaggen versierd, waarin een chassignet was gehangen, voorstellende twee harten, die door koorden, vastgehouden door twee duiven, werden zaamgetrokken. Een schoon bruiloft besloot deze feesten”.

Opregte Haarlemse Courant, 21 september 1844

In 1811 was Bote één van de meest vermogende mensen in Fryslân [3].

Bote en Gezina kregen drie kinderen:

  1. Martjen Botes Eskes [1807 – 1873]
  2. Hendrikus Botes Eskes [1813 – 1894]
  3. Petronella Maria Eskes [1820 – 1885]

Bote was [ook] assessor van de grietenij Kollumerland.

Om duiding te geven aan die rol, is het goed om te weten dat een grietenij het bestuursgebied van een grietman was. Grietman betekent letterlijk “hij die daagt”, van het Oudfries ‘greta’ [dagvaarden, aanklagen]. De Grietman koos/benoemde vier assessoren, uit elk kwartier van de gemeente één. Assessoren werden ook wel ‘bysitter’ of ‘mederechter’ genoemd.

In 1851 werd de benaming ‘grietenij’ vervangen door ‘gemeente’. De ‘grietman’ werd ‘burgemeester’. En de assessor werd wethouder.

Een vermogende en vooraanstaande familie, dus. Het is daarom niet verwonderlijk dat zij ook in Westergeest bekend waren O.a. vanwege het  feit dat zij de eigenaar zijn geweest van wat nu de FOKKEMA’S PLEATS is. Deze boerderij kwam volgens mij al in 1700 in de familie, toen Bote Rinses, de schoonvader van Bote F. Eskes, deze kocht.

Maar goed, terug naar wat nu Eelke Meinertswei 16 is.

Deze grond bleef in de familie tot in 1879, zo’n 35 jaar na het overlijden van Bote F. Eskes. Zijn bijna zestig jarige dochter “Vrouwe Petronella Maria Eskes echtgenoote van den Weled Heer Daniël Hermannus Andreae te Kollum” is dan “verkoopersche” van een “plek tuingrond te Westergeest, Sectie B no 822 [enz]”. Koper is Fokke Tjibbes Fokkema.

Hier zien we de kadastrale aanduiding B822 weer terugkomen – als onbebouwde grond.

Fokke Tjibbes Fokkema

Toen Fokke Tjibbes Fokkema het huidige perceel Eelke Meinertswei 16 in 1879 kocht, was het dus nog niet bebouwd.

 Fokke Tjibbes Fokkema [1818 – 1891] was een leeftijdsgenoot van “Vrouwe Petronella Maria Eskes”. Hij trouwde in 1846 met Maaike Jans Minnema [1817 – 1878].

Eén van zijn zusters was Baukje Tjibbes Fokkema [1825] die was getrouwd met Andries Keuning, bewoner van Cleyn Buma [Bumawei 23] en naar wie de Keuningsbrêge over de Nieuwe Zwemmer is genoemd.

Eén van de kinderen van Fokke T. Fokkema en Maaike J. Minnema was Jan Fokkes Fokkema [1852 – 1916]. Het lijkt er op dat deze Jan F. Fokkema in 1901 de FOKKEMA’S PLEATS kocht van Petronella Maria Eskes en Daniël Hermannus Andreae.

Op 11 september 1901 verklaarde Jan Fokkes Fokkema, landbouwer wonende te Westergeest “verkocht te hebben en te zullen leveren aan Renger Geerts van der Meulen, timmerman, wonende te Westergeest” […] “de onroerende goederen kadastraal bekend Gemeente Westergeest Sectie B nummers 1285 huis en erf […], 1286 […] en 1287 bouwland […]”.

Op het kadastrale kaartje 1887 is dit het rood omlijnde gebied.

We zien hier een hele andere kadastrale nummering opduiken en om die te kunnen duiden zoeken we recentere kadastrale kaarten op. We vinden deze nieuwe kadastrale aanduiding op een kaart uit 1887 [4].

Het blijkt, en dat is interessant, dat perceel B822 [kadastrale aanduiding in 1832] in 1887 is opgesplitst in drie kadastraal nieuwe percelen grond. In de tussenliggende jaren is de woning op B1285 [Harmen van Teijenswei 1, op het kadastrale kaartje 1887 met een blauwe pijl aangeduid] kennelijk wel gebouwd, mogelijk de reden voor de nieuwe kadastrale nummering ?

Renger Geerts van der Meulen

Toen Renger of Ringer van der Meulen het huidige perceel Eelke Meinertswei 16 in 1901 kocht, was het dus nog niet bebouwd.

Renger werd geboren op 17 september 1860. In het gezin van Geert en Antje van der Meulen – Boonstra. Op 27 april 1912 trouwde hij op 51-jarige leeftijd met de 42-jarige naaister Sietske [of Sijtske] Dijkstra. Sietske of Sytske was ook een Westergeastmer en werd geboren op 25 februari 1870.

Ringer was timmerman. Zonder een eigen bedrijf. En het lijkt er op dat Sietske handwerkonderwijzeres was aan de openbare lagere school in Westergeest.

Na het overlijden van Ringer, op 11 mei 1931, trouwde Sietske rond 1935 opnieuw. Met Ulbe de Vries die op 28 oktober 1878 te Sijbrandahuis werd geboren. Ulbe kwam op 67-jarige leeftijd te overlijden. Hij was op 14 april 1946 per fiets onderweg naar de kerk in Zwagerveen, werd onwel en viel van de fiets. Hij overleed ter plaatse.

Sietske Dijkstra overleed op 17 oktober 1960 en had in haar testament “benoemd tot enige erfgename van haar nalatenschap de Hervormde Gemeente te Westergeest”. In het rubriekje “40 jaar geleden[5] staat dat haar eigendommen bestaan uit “woningen en landerijen”.

Rudmer Kloosterman

Toen Rudmer Kloosterman het huidige perceel Eelke Meinertswei 16 in 1961 kocht, was het bebouwd.

Op 2 februari 1961 verklaren Burgemeester en Wethouders van de gemeente Kollumerland c.a. dat het “huis met hokken, bergplaats, erf en grond […] kadastraal bekend, gemeente Westergeest, Sectie B nummer 1716, groot 8.10 aren met uitzondering van ongeveer 60 centiaren, thans nummer 2028 groot 7 aren 48 centiaren geen land is in de zin van de Wet op de vervreemding landbouwgronden”.

Kennelijk was een dergelijke verklaring nodig toen de Hervormde Gemeente de woning verkocht aan koopman Rudmer Kloosterman [geboren 08-06-1898], wonende te Westergeest. In woning Eelke Meinertswei 16 – Rudmer kocht de woning waar hij al jaren in woonde.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kerkklok door de Duitse bezetter uit de kerktoren gehaald mee meegenomen. In 1949 werd een nieuwe klok geplaatst, nadat daarvoor in het dorp geld was ingezameld. De intekenlijst is bewaard gebleven en de route van de ‘collectant’ is daaruit af te leiden.

eigen foto

Het blijkt dat R. Kloosterman ook op die lijst staat vermeld. Tussen namen die toen rondom Eelke Meinertswei 16 woonden. Lieske Steenstra – van Assen, geboren in 1937 te Westergeest, weet niet anders dan dat Rudmer Kloosterman in Eelke Meinertswei woonde.

Eind 1979 verkoopt notaris Fokkema de woning Eelke Meinertswei 16 op verzoek van de familie Rudmer Kloosterman. In café de Jager, aan de overkant van de straat. Het werd omschreven als “op gunstige stand staande woonhuis met schuur, 3 houten hokken en open grond […] kadastraal bekend gemeente Westergeest, sectie B, nummer 2028, groot 7.48 are”.

tenslotte

  • De rij eigenaren is aan de hand van de aktes goed op een rij te zetten.
  • Het blijkt ook dat de woning ergens tussen 1901 en ± 1945 gebouwd zal zijn.
  • En het lijkt zeer aannemelijk dat de eigenaar van de grond, timmerman Renger of Ringer van der Meulen, de woning heeft gebouwd.
  • [Maar] Renger of Ringer van der Meulen overleed op 11 mei 1931, 70 jaar oud.
  • Op foestrumerarchief.nl staat dat Renger en Sietske van der Meulen rond de jaren ‘20/’30 van de vorige eeuw in woning Kalkhúswei 10 woonden.
  • Volgens open bronnen [6] zou Eelke Meinertswei 16 gebouwd zijn in 1935 [maar de betrouwbaarheid van een bouwjaar uit deze enige bron trek ik nog wat in twijfel [7]].

Heb jij foto’s of aanvullingen in tekst bij deze post? Reageer dan en help mee om onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

Bronnen:

 

  • [1] Drs. Peter Karstkarel, kunsthistoricus, gespecialiseerd in de Nederlandse bouwkunst.
  • [2] BOUWKUNST IN KOLLUMERLAND, drs. Peter Karstkarel, 1984, Stichting Oud Kollumerland.
  • [3] Genealogysk Jierboekje 1990, Reid van der Ley
  • [4] Tresoar, kaartnummer 16532a, Westergeest Sectie B4
  • [5] Kollumer Courant 20 november 2000
  • [6] http://www.planviewer.nl
  • [7] Woning Bumawei 21 zou bijvoorbeeld gebouwd zijn in 1995, maar bestaat al veel langer. Daarnaast zijn er meerdere foto’s bekend van de jaren ’20 van de vorige eeuw.

“Het voorrecht ons gegeven”

 

IMG_0982Gelukkig Nieuwjaar”. Of “Folle lok en seine”. Nieuwjaarswensen die we elkaar mondeling of schriftelijk toewensen. Meestal voorzien van mooie [winterse] plaatjes.

In 1886 was dat anders. Eenvoudiger maar toch ‘dieper’. De wens was bijna een zegenbede:

"Het voorrecht ons gegeven"

“Het voorrecht ons gegeven”

Zien wij door den Alzegenaar

Het voorrecht ons gegeven,

In welstand te beleven,

’s Behage Hem, naar onzen wensch,

U en Uw huis te sparen,

En, kan het zijn, voor tegenheên

U samen te bewaren.

Hij moge U, om Christus wil,

Ook naar de ziel gedenken,

En aan den invloed van Zijn Geest

U steeds behoefte schenken.

Als dat uw deel is, dan behoeft

Gij hier voor niets te vreezen,

En zal, wat storm er soms ook loei,

Uw einde zalig wezen.

Deze nieuwjaarswens was gezonden aan Fokke Tjibbes Fokkema [1818 – 1891]. Wij zijn deze Fokke Tjibbes al eerder tegengekomen toen zijn boerderij Eelke Meinertswei 5 in 1860 afbrandde. En toen de Nieuwe Zwemmer gegraven zou gaan worden en hij terugkwam op zijn ‘minnelijke schikking’ om afstand te doen van 3 ha, waardoor de provincie de rechter moest inschakelen.

Hij was getrouwd met Maaike Jans Minnema [1817 – 1878]. Toen hij de nieuwjaarswens ontving was hij weduwnaar. En dan lijkt de zinsnede  “U samen te bewaren” toch wel bijzonder. Het zal een voorgedrukte kaart zijn geweest. Voorzien van een postzegel linksonder. Aan de kanteling te zien is die postzegel er op geplakt. Maar dat kan ik lastig beoordelen. Ik moet het doen met een afdruk uit de Kollumer Courant van jaren geleden.

Tsja, en dan de afzender. De kaart is “afgezonden”, zoals dat destijds genoemd werd. De afzender heeft alleen initialen gebruikt. En hij woonde te W. De kaart is in Kollum gestempeld, wat erop kán wijzen dat de kaart “afgezonden” is uit Westergeest. Zelf schreef ik in de jaren ’70 nog wel eens “post Kollum” op een kaart die ik naar familie zond.

Wiepkje Fokkema - de Bruin

Wiepkje Fokkema – de Bruin

Door de focus op Westergeest te leggen lijkt de zoektocht naar de afzender makkelijker te worden. Toch is dat schijn. Met de initialen “d B” kunnen we een paar kanten op. Er valt te denken aan de familie de Bruin. Maar ook de familie de Boer is mogelijk. De Gereformeerde arbeidersfamilie Johannes van der Bij laat ik even buiten beschouwing. De letter van de voornaam lijkt de letter F te zijn. Gevolgd door een onbekende krabbel.

Een F. de Bruin heb ik nog niet kunnen vinden. Een F. de Bruin evenmin.

Er is echter wel een familieband met een familie de Bruin. Uit het huwelijk tussen Wijbe Sijbrens de Bruin [1835 – 1912] en Teatske Klaver [1838 – 1905] werd Wiepkje de Bruin [1858 – 1953] geboren. Zij trouwde in 1877 met Jan Fokkema [1852 – 1916]. In 1901 kocht hij de huidige Fokkema’s Pleats.

Jan Fokkema was een zoon van Fokke Tjibbes Fokkema en Maaike Jans Minnema. De kans is dus groot dat de nieuwjaarsbede is “afgezonden” door familie. Familie de Bruin.

bronnen o.a. :

En nu u? Als u aanvullende informatie of foto’s hebt dan kunt u reageren op deze post. Samen maken wij dan onze dorpsgeschiedenis completer.

jonge koe gevonden

1798-02-03, Friesche Courant

1798-02-03, Friesche Courant

Een zwart bont GELDRIER. Was ze uitgebroken? Of ontsnapt? Feit is dat Fokke Wiebes een oproep plaatste in de Friesche Courant van 3 februari 1798. Kennelijk heeft hij de zwartbonte GELDRIER ergens aangetroffen. Een loslopende onvruchtbare, jonge koe.

Fokke Wiebes zal de eigenaar actief hebben gezocht. In het dorp zal hij ongetwijfeld hebben rondgevraagd. Vrijwel zeker ook bij Heine Doedes [Klopstra?] met wie hij Cleyn Buma bezat en gebruikte. Daar bovenop voelde hij zich verantwoordelijk genoeg om de oproep in de krant te plaatsen.

In 1798 wordt ene Focke Wybes genoemd als 55-jarige boer te Westergeest. Hij was getrouwd met de toen 45-jarige Ank Tjibbes.

Een jaar eerder was hij betrokken bij het Kollumer Oproer. Zijn naam staat tussen de namen van 163 inwoners van Westergeest die voor die betrokkenheid werden beboet. Met een geldboete van 42 guldens hoort Fokke Wiebes of Focke Wybes bij de dorpsgenoten met de hoogste geldboete.

Fokke Wiebes werd in 1743 te Westergeest geboren en gedoopt op 24 november van dat jaar. Hij was twee keer getrouwd.

1e huwelijk op 13 april 1766 te Dantumawoude met Taetske Heines [1744 te Driesum]. Samen kregen ze vier kinderen:

  1. Wybe Fokkes geboren in 1767
  2. Wybe Fokkes geboren in 1768
  3. Heine Fokkes geboren in 1770
  4. Doede Fokkes geboren in 1773
  5. Taetske Fokkes geboren in 1775

2e huwelijk op 16 juli 1780 te Westergeest met Ank Tjebbes [1753 te Dantumawoude]. Met haar kreeg hij drie kinderen:

  1. Tjibbe Fokkes geboren in 1780
  2. Tjibbe Fokkes geboren in 1787
  3. Wybe Fokkes geboren in 1791

Rond 1803 kwam Fokke Wiebes te overlijden in zijn geboortedorp. Nog voordat hij werd verplicht tot het aannemen van een familienaam. Maar als in januari 1813 zijn 21 jarige zoon Wiebe Fokkes trouwt met de 20-jarige Antje Boeles Keunjes, wordt de familienaam Fokkema gebruikt.

Een bekende naam in Westergeest.

Zijn kleinzoon Fokke Tjibbes Fokkema [1818 – 1891] trouwde met Maaike Jans Minnema [1817 – 1878]. Uit dit huwelijk werd op 14 november 1852 Jan Fokkes Fokkema geboren [† 1916].

Jan Fokkes Fokkema was boer en landheer, had zitting in de Staten van Friesland en was hoofdbestuurslid geweest van de Christelijk-Historische Unie. Hij was getrouwd met Wiepkje de Bruin [1858 – 1953] uit Westergeest. Uit hun huwelijk werd in 1878 dr. Fokke Jan Fokkema geboren.

In 1901 kocht hij de boerderij die bijna 80 jaar later zou worden omgebouwd tot het dorpshuis.

Dorpshuis De Fokkema’s Pleats.

En nu u – als er na het lezen van deze post opmerkingen of aanvullingen zijn, reageer dan. Om samen onze dorpsgeschiedenis compleet te maken.

De Fokkema’s Pleats

Fokkema's Pleats [27]Toen in de jaren voor 1974 de Fokkema’s Pleats werd gerestaureerd kon met recht als één van de oudste boerderijen uit de omgeving worden gezien. Het heeft een lange geschiedenis met een lange rij eigenaren en gebruikers.

Algemeen wordt aangenomen dat de boerderij ongeveer 1500 al bewoond was, maar de floreenkohiers uit de tijd van 1511 – 1700 zijn verloren gegaan. Dat houdt in dat we pas vanaf ongeveer 1700 de eigenaren en/of gebruikers beschreven zien staan:

1700 – De boerderij werd gekocht door Bote Rinses.

1708 – Als eigenaar staat Bote Rinses beschreven, terwijl Bote Meints en Jeen Luitjens de boerderij gebruikten.

1718 – Dezelfde eigenaar, gebruiker Popke Martens.1975 - Fokkema's Pleats

1728 – Dezelfde eigenaar, gebruiker Focke Feddes.

1738 – Eigenaar erven Bote Rinses, gebruiker Focke Feddes.

1748 – Erven Bote Rinses gebruikten zelf de boerderij.

1758 – tot 1778 als in 1748.

1788 – Eigenaar Folkert Hylkes Eskes [1705 – 1790], gebruiker Falck Jacobs, zoon van Jacob Falcks en Beitske Elzes Siccama, dochter van de Burumer dorpsrechter en ontvanger.

1798 – Eigenaar Bote Eskes, gebruiker Falck Jacobs. Bote Eskes wordt in 1816 genoemd als assessor. Daarvoor was hij Dijkgraaf. Op 21 oktober 1872 werd hij secretaris in de gemeente Kollumerland c.a. tot hij in 1897 overleed.

1818 – Eigenaar Bote Eskes, gebruiker Sieger Everts van der Wiel. Sieger Everts van der Wiel [1791 – 1851].

1846 – Eigenaar Petronella Maria Eskes, gebruiker Sieger Everts van der Wiel.

1846 – 1900 – eigenaar familie Andreae. In 1846 werd de boerderij toegewezen aan de vrouw van notaris Daniel Hermannus Andreae uit Kollum, Petronelle Maria Eskes. Zoon Arnoldus Johannes Andreae [1845 – 1899] kwam in 1881 op zijn vaders plek. Hij was historicus, na 1877 gemeenteraadslid van Kollumerland c.a. en in 1894 lid van de Provinciale Staten van Fryslân. In 1881 volgde hij zijn vader op als notaris. Hij was getrouwd met Ulrica Hermanna Huber uit Groningen. Door scheiding viel de ene helft van het bezit te Westergeest in handen van de familie Andreae en de andere helft kwam in handen van de familie Huber.

Mr. A .J. Andreae schreef o.a.:

1883 – “Kollumerland en Nieuwkruisland, geschiedkundig beschreven”;

1885/86 – “Oudheidkundige plaatsbeschrijving van de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland, deel I en II”.

1860 – 1912 – gebruiker Wijbe Sijbrens de Bruin [1835 – 1912]. Uit zijn huwelijk met Teatske Klaver werd in 1861 Heine de Bruin geboren, de vader van de latere wethouder Wiebe Heines de Bruin. Een uit dit huwelijk geboren dochter, Wiepkje, trouwde met Jan Fokkes Fokkema, die in 1901 de boerderij kocht en een groot gedeelte van de boerderij vernieuwde.

bldz. 62 - Fokkema - de Bruin, Wiepkje wit1901 – Eigenaar Jan Fokkes Fokkema [1852 – 1916], gebruiker Wijbe Sijbrens de Bruin.

1912 – Eigenaar Wiepkje Fokkema – de Bruin [1858 – 1953, foto], gebruiker Johannes Adema [1872 – 1965]. Toen Wiepkje Fokkema – de Bruin  stierf werd haar zoon dr. Fokke Jan Fokkema [1878 – 1963] eigenaar van de boerderij.

1963 – Toen dr. Fokke Jan Fokkema overleed werd zijn dochter da. Anna Cornelia Fokkema eigenaar. Na Johannes Adema hebben Wytse Bosma [1901 – 1983] en Sikke Visser de boerderij nog gebruikt.

1966 – Sikke Visser [1924 – 1983] kocht de boerderij en gebruikte deze tot 1974.

1974 – Eigenaar “Stichting Dorpshuis en Onmoetingscentrum” te Westergeest.

1974 – 1975 – De boerderij wordt geheel gerestaureerd en krijgt de naam “De Fokkema ’s Pleats”.


Deze post maakt deel uit van de QR-kuier