hystoblog

Home » Posts tagged 'langlan'

Tagarchief: langlan

Het was behelpen

Topografische kaart 1870-1935

Topografische kaart 1870-1935

Op een oude kaart uit 1927 staan ze ingetekend. Ten oosten van It Mounehiem. Ten oosten van de oude hemrikgrens. Aan de kant van Oudwoude.

klik hier voor de woningen ten westen van It Mounehiem

In 2008 zat ik aan tafel bij Jacob Steringa. En Jan Dijkstra. Beiden inwoners van Oudwoude. Van hen kreeg ik informatie over de bewoners.

De eerste woning [kadastraal bekend in gemeente Westergeest Sectie B nommer 1282] werd op 1 december 1913 gekocht door Bokke Klazes Visser [1882 – 1944] en Antje Stoker [1882 – 1976]. De familie Visser is één van de oudste families in Oudwoude.

Bokke overleed op jonge leeftijd op 1 oktober 1944. Hij liet zijn vrouw achter met vier jonge kinderen [Metje, Geale, Wietze en Lolke]. De andere kinderen waren de deur al uit:

  • Klaas was arbeider, woonde in Oudwoude en werd voogd over de jongste kinderen;
  • Jantje was getrouwd met Rinze Bosma. Een arbeider aan de Wâlddyk;
  • Sijberen woonde in Westergeest;
  • Lieuwe was meubelmaker aan de Wâlddyk onder Westergeest.

Bokke bracht de mest met een boot naar het land. Na zijn overlijden hield zijn vrouw het boerenbedrijfje draaiende. Acht koeien om te melken – best een prestatie! Ze was gewend aan hard werken. Ze had gediend op Allemastate.

Op 1 juli 1947 verkocht Antje de woning met land aan Marten Martens Poelman, arbeider te Oudwoude. Marten was getrouwd met Hennie. Marten Poelman verkocht het op zijn beurt op 22 november 1948 aan Gerk Geerts van der Veen, “landarbeider” te Oudwoude.

In de verkoopakte staat: “Een huis met hok erf en tuingrond en een perceel weiland, staande en gelegen onder Oudwoude, kadastraal bekend in gemeente Westergeest Sectie B nommers 1282 en 531 samen groot een hectare zeven aren dertig centiaren. De percelen zijn bevoorrecht en belast met reed en drift als vanouds”.

Op 9 april 1947 werd het andere huis door Sietze Knoop [zonder beroep te Driesum] verkocht. Ook aan Gerk Geerts van der Veen. In deze verkoopakte staat: “Een huis met hok erf, tuingrond en een perceel weiland, staande en gelegen achter Wijgeest onder Oudwoude, kadastraal bekend in gemeente Westergeest, Sectie B. nommers 1283 huis erf en tuingrond groot zeventien are twee en zestig centiare en 951 weiland groot vier en dertig are acht en veertig centiare”.

Sietze Knoop had dit huis in 1906 gekocht. Hij was toen getrouwd met Jitske Groenewoud. Jitske overleed op 9 april 1946. Ze waren kinderloos.

Het lijkt er op dat Gerke en Anne van der Veen zodoende twee woningen op hun naam kregen. Ongeveer 15 jaar lang hebben ze daar gewoon. Toen vond Anne het genoeg. Ze wilde “út’e modder wei“. Want modder was er! Zoveel dat er voorzorgsmaatregelen getroffen moesten worden. De schoenen stonden altijd klaar bij kennissen aan de Swartewei. Om daar klompen of laarzen om te ruilen. Om zo met schone schoenen in de Gereformeerde kerk te Kollum te zitten. Als er bij hun woning een tekort aan regenwater [lees drinkwater] was, werd dat met melkbussen vers aangevoerd.

Kortom, het was er afzien; “it wie d’r behelpen!“.

En nu u als u aanvullende informatie hebt, foto’s of ander illustratiemateriaal. Reageer dan op deze post en help onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

Het geheim van de sleutel

topografische kaart 1870 -1935De piepende toon uit de koptelefoon was de eerste aanwijzing. De metaaldetector was over metaal gezwaaid. Het bleek de plek te zijn waar jarenlang een sleutel verborgen lag [sterretje rood omcirkelde gebied]. Een sleutel, ooit gebruikt om te ontsluiten omsluit nu het geheim van wie ooit de eigenaar is geweest.

Ik wilde een poging doen die eigenaar te achterhalen en begin die zoektocht op de plek waar ik de sleutel vond: ‘op it Langlân’. Bij de bewoners van de al lang afgebroken woningen.

Op bovenafgebeelde oude topografische kaart 1870 – 1935 staan ‘op it Langlân’ rond het Mounehiem een aantal woningen ingetekend: enkele aan de kant van Westergeest en enkele aan de kant van Oudwoude. De woningen stonden bij een eeuwenoud kruispunt. Een eeuwenoude route welke eertijds door monniken werd gebruikt kruistte het eeuwenoude veenriviertje.

Over dat veenriviertje – dat vroeger de grens vormde tussen Westergeest en Oudwoude – lag tot in de vorige eeuw een overbrugging: ‘DE LANGE BALKE’.

Daarnaast, op de plek waar nu nog het ‘mounehiem’ het landschap bepaald, stond een poldermolen. In 1870 gebouwd met een stenen onder- en bovenbouw maar met riet gedekt. De molen had een grote watercapaciteit en moest de hele Warren tot aan de Zomerweg en langs Oudwoude op peil houden.

Het oude pad dat destijds vanaf Westergeest toegang gaf tot de woningen, begon na het graven van de Nieuwe Zwemmer iets verder dan ‘Ten Dele’. Vandaar liep het  richting ‘mounehiem’.

  • 1e woningLanglân, 1940

De eerste woning die ingetekend staat was die van de familie Arend [1913 – 1956] en Saakje Galema [1914 – 1993]. Bijgaande foto dateert van 1940. De woning diende toen enkele malen als onderduikadres van Pieter van der Kloet. Ook postbode Anne Huisman heeft ondergedoken gezeten bij Arend en Saakje Galema op het Langlân. “De ratten rûnen ús oer de kop. Mar it wiene hiele bêste minsken”. Arend is een keer door de Duitsers opgepakt geweest toen hij de melk naar de weg bracht.

  • 2e woning

De tweede ingetekende woning is al langer verdwenen. De mensen die ik tot nu toe sprak konden zich alleen nog de fundamenten herinneren. Mogelijk was dit, zo werd mij verteld, de woning van de molenaar van de al genoemde poldermolen. Deze molenaars waren achtereenvolgens:

  1. Moune, Langland, (mounehiem)Dirk Johannes Vlint [1833 – 1914], een klein mannetje. Hij trouwde in 1872 met Regina Bok [1845 – 1925], een grote vrouw. Hij was rond 1890 de molenaar.
  2. Jan Jonker [1875 – 1918]. Jan was op 23 mei 1903 getrouwd met de 27-jarige Detje Hoekstra [1873]. Jan was 42 jaar toen hij kwam te overlijden. Het heeft er alle schijn van dat hij slachtoffer is geworden van de gevreesde Spaanse Griep.
  3. Yke de Jong [1890]. Yke trouwde op 24 mei 1913 met Pietje Kootstra [1887] en vertrok na de afbraak van de molen naar de Triemen. Hij werd veehouder.

De molen was nogal onderhoudsgevoelig, de bemaling arbeidsintensief en duur. Dus werd gezocht naar een oplossing. Die werd gevonden in elektriciteit, maar aan het Langlân was dat niet voorhanden. Daarom werd er rond 1927 een elektrisch gemaal gebouwd op een nog lagere plek, aan de Zomerweg/Trekvaart bij de Bonte Houn. Door het nieuwe gemaal werd de molen overbodig en afgebroken.

  • 3e woning ?

De derde woning roept nog meer vragen op. Wie woonden daar dan? Hendrik Epema die volgens Foestrumer Archief in de eerste woning zou hebben gewoond, wordt ook bij de derde woning genoemd als bewoner.

En Tsjisse en Brechtje van Dijk die op Foestrumer Archief staan afgebeeld voor een woning op het Langlân. Wie was dit gezin en voor welke woning staan ze afgebeeld?

Door de gevonden sleutel is een stukje uit de dorpsgeschiedenis beschreven, maar heb ik veel vragen gehouden. En ik heb nog steeds niet de échte eigenaar van de sleutel gevonden.

Misschien blijft die informatie wel voor altijd omsloten in het geheim van die sleutel.

Nu is het jouw beurt. Deel wat jij weet over deze mensen, over dit onderwerp. Geef hieronder een reactie en help ook deze geschiedenis compleet te maken.

 


Bronnen: