hystoblog

Home » Posts tagged 'Nieuwe Zwemmer'

Tagarchief: Nieuwe Zwemmer

Rijksveldwachter spoort gestolen schaap op.

Op 26 november 1879 namen de Friese Staten het besluit om een nieuw kanaal te graven: de Nieuwe  Zwemmer. Van heinde en verre kwamen arbeiders het kanaal graven. In een eerdere post heb ik daarover al geschreven. Het lijkt er volgens mij op dat enkele van deze zogenoemde ‘polderjongens‘  of ‘polderwerkers‘ zelf schapen hielden. Ik kwam twee krantenartikelen tegen over dezelfde gebeurtenis; diefstal van een schaap:

 

De naam van de polderwerker is niet meer te achterhalen. Wel de volledige naam van de Rijksveldwachter brigadier-majoor titulair. Het gaat hier om Hermanus van Vliet, rond 1826 geboren in Utrecht. Nadat zijn eerste vrouw Wilhelmina Dielemans was overleden trouwde hij in 1866 met de in Dokkum geboren Trijntje Fogteloo. Hermanus van Vliet ging op 63-jarige leeftijd met pensioen en overleed te Dokkum op 08 december 1896.

Nominatieve staat

detail uit “NOMINATIEVE STAAT VAN VERLEENDE PENSIOENEN, sedert 1 Augustus 1888, opgemaakt naar aanleiding van art. 23 der wet betreffende de burgerlijke pensioenen , laatstelijk gewijzigd bij die van den 21sten Mei 1873 (Staatsblad n°. 6’j)”

 

In het artikeltje in de Grondwet staat de volledige naam van de dief: Gerrit Nijp. Arbeider onder Roodkerk. Gerrit [Christoffels] Nijp werd geboren op 25 maart 1859 in de gemeente Ferwerderadeel. Zijn naam komt meerdere keren voor in de zogenoemde rolboeken van de Arrondissementsrechtbank. Ook als het in 1887 gaat om mishandeling, samen met ene Gerrit Drost. Wat de diefstal van het schaap betreft, doet de rechter in februari 1881 uitspraak: “drie maanden celstraf en kosten“.

De drie maanden cel weerhouden de 24 jarige Frouwkje Hendriks Ferwerda er niet van om een relatie met hem aan te gaan. En op 17 juli 1881 met hem te trouwen. Daarna komen we Gerrit Nijp nog een aantal keren tegen. Als gedaagde in de rolboeken. Maar ook zeven keer in de geboorteregisters. Als vader van 4 dochters en drie zonen.

Nu u? weet u meer te vertellen over de polderwerkers, over Rijksveldwachter Van Vliet of over Gerrit Nijp? Schroom dan niet en reageer op deze ‘post’. Help mee om onze [dorps]geschiedenis completer te maken.

bronnen:

  • Foestrum [ISBN 978-90-9027204-7]
  • diverse rolboeken Arrondissementsrechtbank
  • Het Nieuws van de Dag, 04-01-1881
  • De Grondwet, 01-02-1881
  • Leeuwarder Courant, 24-12-1886
  • Nominatieve Staat van Verleende Pensioenen
  • http://www.allefriezen.nl

De Nieuwe Zwemmer

Op 26 november 1879 namen de Friese Staten het besluit om een nieuw kanaal te graven: de Nieuwe  Zwemmer. Vanaf de Trekvaart neemt dit kanaal in noordoostelijke richting de route van de Âldswemmer over: 5 kilometer lang en ongeveer 40 meter breed.

De overzichtsfoto vanuit de lucht onderaan deze post geeft een krachtig beeld en is beschikbaar gesteld door  http://hansknijff-fotografie.nl [Dokkum].

De route loopt over land dat nog onteigend moest worden. Hoewel dat niet veel problemen opleverde heeft de provincie toch de gang vaar de rechter moeten maken. Boer Fokke Tjibbes Fokkema kwam terug op zijn ‘minnelijke schikking’ om afstand te doen van 3 ha., waardoor de provincie de rechter moest inschakelen.

Het waren overigens niet alleen lokale boeren van wie de grond werd onteigend. We komen de namen tegen van Louis Gaspard Adrien graaf van Limburg Stirum [Arnhem], Constantia Catharina Wilhelmina van Scheltinga [Neerijnen], Wilhelmina van Heemstra [Giekerk] en Hector Livius van Heemstra [Pieterburen].

Het graven van de Nieuwe Zwemmer was begroot op ƒ 397.725,00, een groot bedrag voor die tijd. Bij de aanbesteding op 4 mei 1880 meldden zich vier aannemers:

  • – Karel van Tongeren [Heerenveen] voor ƒ 248.000,00
  • – Cornelis de Jong [Hardinxveld] voor ƒ 228.500,00
  • – Leendert Kalis Kzn. [Sliedrecht] voor ƒ 218.860,00
  • – Andreas J. van der Werff [Dokkum] voor ƒ 188.060,00

Het werk  werd gegund aan Andreas van der Werff en in het voorjaar van 1880 zetten ‘zijn’ werknemers de spade in de grond. Want met schep en spade, pipegaal en kruiwagens werd de Nieuwe Zwemmer gegraven. Zeer zwaar werk en het verhaal gaat dan ook dat er twee mannen voor nodig waren om de kruiwagen uit de gegraven vaart naar boven te kruien.

De vrijgekomen grond werd naar de omgeving van Ter Lune gebracht of ‘boven’ Oudwoude op laag liggende gronden. Deze worden nog steeds ‘De Bulten’ genoemd.

De anecdote werd geboren dat de werklieden [‘polderjongens‘] hun werk verrichtten als Chinezen en met veel drukte en bombarie in Westergeest terechtkwamen. Ze wisten ook wat feestvieren was: Westergeest zou de vrouwen hebben, Kollumerzwaag de drank. De drank werd achteraf betaald als er een nieuwe voorraad werd gehaald. Dat bracht voor de leverancier wel een risico met zich mee en om zich daarvoor in te dekken leverde hij bij de laatste zending drank geen alcohol maar water. Bang als hij was dat hij deze laatste zending niet betaald zou krijgen.
Op 5 juli 1881 kon Commissaris baron van Harinxma thoe Sloten meedelen dat het kanaal klaar was.

Gelukkig zonder veel onrust en ongelukken. De Leeuwarder Courant van 14 augustus 1880 beschrijft wel een ongeval [afbeelding] waarbij de heimachine breekt en één van de werknemers ongelukkig ten val komt.

1880 - ongeval Nieuwe Zwemmer, LC 14-08-1880

Tijdens de werkzaamheden ontfermde dominee Politiek zich over de ‘polderjongens’ die immers binnen de grenzen van de kerkelijke gemeente aan het werk waren.

Zoals al eerder aangegeven is er bij het graven veel fosielhout [zogenaamd kienhout] boven de grond gekomen – waaronder hout van ongeveer 10 meter lengte. “Het hout gaf hitte als de beste baggelaar”.

Andries Keuning [1827 – 1899, foto rechtsboven] woonde destijds op Cleyn Buma. De brug over de Nieuwe Zwemmer wordt daarom ook Keuningsbrug genoemd.

hansknijff-fotografie.nl__Portfolio_9e870137cd9cba202b1fcc8d6e3b93da_DSC_1240_gew.jpg_bbfe3ed76d7fae17a6790c0013c947e0

 

 


Deze post maakt deel uit van de QR-kuier