hystoblog

Home » Posts tagged 'ter Horst'

Tagarchief: ter Horst

Op de valreep

Gerrit Merkus, op 13 januari 1912 in Westergeest geboren, is bijna bij het verlaten van de openbare lagere school in Westergeest nog naar de christelijke school in Triemen gegaan. Wat zou de reden van deze overstap kunnen zijn geweest?


Jan Harms Merkus en Akke Gerrits Lijzinga [collectie Foestrumer Archief]

Jan Harms Merkus en Akke Gerrits Lijzinga [collectie Foestrumer Archief]

Op de valreep. Zo noem ik deze post die ik schreef n.a.v. een vraag via de mail. Omdat Gerrit Merkus op de valreep nog naar de Christelijke school op de Triemen ging.

Gerrit Merkus was de jongere broer van Harmen Merkus. Harmen [1906 – 1977] kennen velen in Westergeest als de vader van Jan Merkus. Harm en Gooitske Dantuma [1912 – 1999]. Veel ‘oud-Westergeastmers’ zullen hen nog als Harms-Goaik kennen. Zij woonden destijds aan de Eelke Meinertswei 22, waar nu Op’e Hichte gevestigd is.

Vader Jan Harmens [30 augustus 1875] was getrouwd met Akke Gerrits Lijzinga [1875 – 1942]. Zij woonden aan de Kalkhúswei. Volgens de gemeentelijke administratie had hij zich opgewerkt van arbeider tot boer. Het gezin was formeel Nederlands Hervormd maar er werd, zoals voor vele kinderen uit Westergeest, gekozen voor de openbare lagere school. En niet voor de Christelijke lagere school die sinds 1885 op de Triemen stond.

Ik weet niet van echte onderlinge onenigheid. Er was wel enige spanning geweest. In het Jaarverslag 1923 van de schoolvereniging werd geschreven dat de onderlinge verhoudingen de laatste jaren niet zo gespannen waren, “waarschijnlijk omdat twee onderwijzers van die school trouwe kerkgangers werden”.

In de notulen van 24 september 1923 werd zelfs geschreven over een actie die gaande was om de openbare lagere school van Westergeest “om te werken” tot een Christelijke lagere school. Niet dat dat een ingeving van het bestuur der vereniging was, maar “in de eerste plaats op de weg van de inwoners van Westergeest” – er was geen bemoeienis van het bestuur.

Algemeen Handelsblad, 27 december 1923

In december 1923 wijdde de gemeenteraad daar een vier uur durende vergadering aan. Het Algemeen Handelsblad schreef daarover een kort redactioneel artikel. En sloot af met de woorden: “Vier leden, waaronder de wethouders, gingen met links mee, zoodat het voorstel om de school niet op te heffen werd aangenomen”.

Per 1 januari 1924, nog geen week na de raadsvergadering, kreeg meester Johannes Westerkamp eervol ontslag, wegens het bereiken van “den pensioensouderdom”. Hij was sinds 1892 “hoofd der school te Westergeest”. Meester werd opgevolgd door J. van Weperen die al op 11 december 1923 was benoemd. Meester van Weperen bleef tot 1930, toen werd hij opgevolgd door meester ter Horst.

Wat er rond die jaarwisseling in het gezin Merkus plaats vond en wat er besproken werd, blijft gissen. Maar het kan zo maar zo zijn dat het Nederlands Hervormde gezin voorstander was van het omzetten van de openbare school naar een Christelijke school.

En dat er na de gemeenteraadsbeslissing in december 1923 voet bij het Christelijke stut werd gehouden. Gerrit Merkus ging naar de Christelijke school op de Triemen.
En dan was het een natuurlijk moment voor verandering.

Op de valreep, dat wel.

Heb jij foto’s of aanvullingen in tekst bij deze post? Reageer dan en help mee om onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

Bronnen:

Reisjes ‘Ouden van Dagen’

Horst, meester TerKlaas ter Horst heeft zich in Westergeest niet alleen voor de jongsten van Westergeest ingezet, maar was ook een drijvende kracht achter de ‘Reisjes voor Ouden van Dagen’. Nauwkeurig en gedetailleerd hield hij een administratie bij in schoolschriften en werd tot op de centen precies een kasboek bijgehouden. Allemaal nog bewaard gebleven

Zijn stapel schriften vol rekeningen en aantekeningen dient als ‘hoofdfoto’ op HYSTOBLOG.

Van 1930 tot 1952 was Klaas ter Horst [1894 – 1971] hoofd van de openbare school te Westergeest. In 1952 vond de gemeente het niet langer verantwoord om de school voor slechts 14 leerlingen in stand te houden.

In 1955 werd het 10e reisje gevierd. Op 13 juli van dat jaar gingen de ‘Ouden van Dagen’ met een bus van de NV Noord Oost Friesche Autobusonderneming [NOF] naar Noordwolde, Frederiksoord, Havelte, Giethoorn en Wolvega.  Tijdens deze reis was de directeur van de NOF, Oeds Andries Brouwer [1909 – 1977], ook mee. Hij heeft van het reisje een film gemaakt die in september 1955 in de kerk werd getoond. De kerkvoogdij had de kerk voor deze avond ter beschikking gesteld.

In het kasboek staat in prachtig handschrift geschreven dat de uitgaven voor deze ‘zeer geslaagde’ filmavond ƒ 229,49 zijn geweest, terwijl de filmavond ƒ 224,23 opbracht.
De doos sigaren ‘voor Directeur N.O.F.’, die in juni werd gekocht, zal de directeur tijdens of vlak na het reisje hebben gekregen als dank voor zijn bijdrage.

In die tijd werden de sigaren en andere versnaperingen niet zomaar uit een winkel gehaald. Westergeest had meerdere winkeliers en Ter Horst spreidde de bestellingen over de winkels:

  • Kruidenier Folkert Attema [1888 – 1984] leverde 3 dozen sigaren [ƒ 4,40].
  • Kruidenier Eelkje Hilboezen [1898 – 1980] leverde 2 dozen sigaren [ƒ 3,40] en 1 pond pepermunt [ƒ 1,20].
  • Groenteman Jan Uiterdijk [1926 – 2000] leverde deze keer 1 kilo snoep voor ƒ 3,00.
  • Bakker Tjip Postma leverde 30 eierkoeken, 1 cake en 1 stukje oranjekoek voor ƒ 7,00.
  • Bakker Pieter de Bruin leverde voor ƒ 11,50 bakkerswaar.
  • Slager Anne Fennema [1909 – 1979] leverde 52 worstjes [ƒ 15,60].

Natuurlijk werd ook aan de middenstand op de Triemen gedacht:

  • Kruidenier Bokke Dijkstra leverde voor ƒ 7,08 2 dozen sigaren, 5 ½ ons rumbonen en sigaretten.
  • Banga leverde 3 dozen sigaren en 2 dozen sigaretten [ƒ 6,10].
  • de Jong leverde voor ƒ 2,50 wafels.

Alle bonnetjes zijn keurig bewaard gebleven in een schriftje. Datzelfde geldt voor de bonnetjes voor de feestavond in september. En ook daarvoor mocht de hele middenstand weer leveren.

Natuurlijk ging het organiseren van bijvoorbeeld de feestavond anders dan tegenwoordig, nu we gebruik kunnen maken van internet. Op 5 september werd er gebeld met directeur Brouwer, waarvoor ƒ 0,38 in het kasboek staat genoteerd. Het sturen van een advertentie naar de Kollumer Courant kostte ƒ 0,07.

1955, notities reisje Ouden van DagenHoewel er destijds nog geen draaiboekjes of actielijsten werden opgemaakt, gebruikte Te Horst wel een klein papiertje met aandachtspunten. Van de jubileum-reis is zo’n overzichtje bewaard gebleven en hierbij afgebeeld.

Evenals de voorgaande jaren was er weer met een intekenlijst langs de deuren gegaan om in Westergeest / Triemen e.o. geld in te zamelen. Met dat geld werden de reisjes  mogelijk gemaakt. Onderaan deze post zijn intekenlijsten afgebeeld.

Bij de vroegere Triemster brug stond ‘De Bazuin’ met een auto te wachten om de ‘Ouden van Dagen’ na hun reisje te begeleiden door Triemen en Westergeest. In café Fr. Sikkema werd nog getrakteerd. Daarvoor bracht Sikkema ƒ 62,05 in rekening.

In het café werd nog een collecte gehouden voor de muziek die ƒ 26,36 opbracht. De voorzitter van De Bazuin sprak daarvoor zijn dank uit.

Al met al hadden de ‘Oudjes’, zoals ze in de krant werden omschreven, een zeer geslaagde dag gehad. Namens hen brachten Alle [?] Postma en Lieuwe [?] Kloosterman hun dank onder woorden. Nog nooit, zo sprak Kloosterman, nog nooit had hij een bruiloft meegemaakt, waar hij zo was getrakteerd als op deze tocht.

De dank bleef niet alleen bij woorden. De ‘commissie’ die de organisatie al tien jaar in handen had, leverde namens de ‘Ouden van Dagen’ een advertentie aan bij de Kollumer Courant. Om zo weer traditiegetrouw de inwoners van Westergeest / Triemen e.o. te bedanken.