hystoblog

Home » bijvangst

Categorie archief: bijvangst

Beitske Gerbens Bosma

  • Geboren op 14 juli 1830 te Optwijzel
  • Overleden op 06 december 1879 te Zwaagwesteinde

overlijdensakte Beitske Gerbens Bosma

Beitske Gerbens Bosma viel mij op. Toen ik bezig was met het schrijven van ‘posts’ over karrijders uit Zwaagwesteinde. En daar kennelijk [stief]broers in het overzicht voorkomen – kinderen van Beitske Gerbens Bosma: karrijder Gerben Bosma [*1869] en karrijder Hendrik Bosma [*1876].

Er is tot nu toe niet veel over haar leven bekend, maar ik veronderstel dat haar leven niet gemakkelijk was. In 1871, toen ze rond de 40 jaar was en moeder van enkele kinderen, stond ze voor de rechter vanwege bedelarij.

Beitske Gerbens Bosma werd geboren in het gezin van Gerben Hendriks Bosma en Jantje Korporaal. De in Kooten geboren Gerben Hendriks was 22 jaar toen hij op 26 september 1824 in het huwelijk trad met de 29-jarige Jantje Jans Korporaal. Moeder Jantje Korporaal was geboren in Westergeest en dochter van Jan Louws Korporaal en Beitske Jans Ley.

Terug naar Beitske zelf – op 01 juni 1858 kreeg zij voor zover ik kan nagaan haar eerstgeboren zoon, maar dat kindje was levenloos. Iets meer dan een jaar later werd vlak na Kerst Jantje Bosma geboren op 27 december 1859. Dan kom ik ook ene Jan Femmes Dijkstra tegen. In  de geboorteakte van Jantje Bosma staat hij vermeld als degene die aangifte van geboorte deed. Jan Femmes was een 25-jarige koopman en woonde te Twijzel. Jantje werd geboren “ten huize en in tegenwoordigheid van hem aangever”.

Vanuit die gegevens geredeneerd werd Jan Femmes rond 1834 geboren en is hij het die op 16 juni 1862 stierf. Achtentwintig jaren jong en – let wel! – ongehuwd.

En volgens het bevolkingsregister blijkt hij rond die tijd inderdaad ongehuwd te zijn. Sterker nog, als Jantje Bosma op 22 april 1882 in het huwelijk treed met de 25-jarige Douwe Eelkes Zuidema, staat in haar huwelijksakte dat zij een niet erkende dochter is van Beitske Gerbens Bosma. Haar voogd is arbeider Hendrik Gerbens Bosma te Twijzel. Toeziend voogd is Johannes Johannes van der Bij, eveneens arbeider te Twijzel.

Niet erkend wil dan volgens mij zeggen dat het kind buitenechtelijk werd geboren – en een trend ontstond.

  • Op 18 december 1862 werd Jan geboren. Jan werd stoelenmatter, woonde toen hij met Antje Westra trouwde te Zwaagwesteinde en was volgens de huwelijksakte een “natuurlijke niet erkende meerderjarige zoon van Beitske Gerbens Bosma”.
  • Op 06 februari 1869 werd Gerben geboren. In de geboorteakte staat vermeld dat Beitske dan “weduwe van Jan Femmes Dijkstra” was. Gerben werd eveneens stoelenmatter. En net als zijn [stief]broer woonde hij te Zwaagwesteinde. Ook in zijn huwelijksakte met Baukje Smid staat bijna zakelijk vermeld dat hij een “natuurlijke niet erkende meerderjarige zoon van Beitske Gerbens Bosma” was.
  • Tenslotte werd het 19 april 1876 en Hendrik werd geboren. Toen Hendrik in 1907 in het huwelijk trad met Haebeltje Dijkstra, heeft de ambtenaar ook bij hem dezelfde zinsnede in de huwelijksakte geschreven: “meerderjarige niet erkende natuurlijke zoon van Beitske Gerben Bosma”.

Nog geen vier jaar na de geboorte van haar jongste zoon Hendrik, kwam Beitske op 43-jarige leeftijd te overlijden. Op de zesde december 1879 kwam ’s middags om 16.00 uur een einde aan haar misschien wel bewogen leven.

In haar overlijdensakte staat dat ze geen beroep had en te Zwaagwesteinde woonde. Maar ze was, aldus de akte, wel weduwe van Jan Femmes Dijkstra …

Heb jij aanvullingen in welke vorm dan ook bij deze post? Reageer dan en help mee om dit verhaal completer te maken.

Bronnen:

De ondertrouwkaart [2]

[eigen collectie]

De ondertrouwkaart van Folkert J. Hiemstra en Romkje Bijma. Deze kaart riep bij mij de vraag op wie dit zijn geweest. En daarom plaatste ik de kaart op Facebook. Gevolgd door een reactie.

Folkert Jans Hiemstra was een zoon van Jan Hiemstra en Leentje Bosch. Hij is geboren op 05 april 1919 te Kooten en daar ook overleden op 09 maart 1955.

Romkje Bijma was een dochter van Iete Bijma en Sytske Praamstra. Zij is geboren op 08 april 1894 in Jistrum [Eestrum]. Romkje overleed op 14 november 1975 te Kootstertille. Daar ligt zij ook begraven. Met haar man.

Heb jij foto’s of aanvullingen in tekst bij deze post? Reageer dan en help mee om dit verhaal completer te maken.

bron:

  • reactie op Facebook

De ondertrouwkaart [1]

[eigen collectie, fotoarchief 207-1]

Een ondertrouwkaart van Bouke B. Bijma en Minke R. Nicolai. Het riep bij mij de vraag op wie dit waren. En daarom plaatste ik de kaart op Facebook. Gevolgd door een aantal prachtige reacties én foto’s.

Zo lijkt het er op dat er zelfs een foto van het jonge koppel is, gedateerd op 2 december 1921. Onduidelijk of hier sprake is van een schrijffout, maar het zou gaan om de verlovingsfoto.

Minke was baakster. Van haar is bekend dat ze nooit een jas droeg. In weer en wind fietste ze met ontblote armen.

brand Voorpad [collectie Joke Mulder – Bijma]

Ze hebben gewoond aan het Voorpad in Veenwouden. In 1972 is hun woning door brand verwoest. Waarschijnlijk door kortsluiting. Minke heeft geprobeerd om inboedel te redden, maar liep daarbij ernstige brandwonden op. Daarvoor heeft ze wekenlang in het ziekenhuis moeten liggen. Het dorp heeft hen geholpen met meubels en kleding.

Heb jij foto’s of aanvullingen in tekst bij deze post? Reageer dan en help mee om onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

bronnen:

  • reacties op Facebook

“smeerlap, deugniet”

Leeuwarder Courant, 28 mei 1900

Bijvangst. Want ik kwam dit artikel bij toeval tegen. Maar veel te interessant om verloren te laten gaan. Wie waren deze Harm Visser en Jantje Z.?

Jantje Z.

Jantje Z. lijkt Jantje Jozefs Zwarts te zijn, geboren op 23 oktober 1849 te Driesum en daar ook overleden op 07 februari 1927.

Jantje werd geboren in het gezin van Jozeph Franzes Zwarts en Grietje Pieters van Zuilen. Ze was 26 jaar toen ze op 04 maart 1875 in het huwelijk trad met de 22-jarige “daglooner” Klaas Folkerts Delfstra [1852 – 1929]. Klaas was een zoon van Folkert Klazes Delfstra en Hinke Willems Postma.

Op 13 maart 1883 komt moeder Grietje Pieters van Zuilen op 67-jarige leeftijd te overlijden. In “huizinge nummer één Wijk A” te Westergeest. In de akte staat dat zij gehuwd was “met Jozef Zwart, van beroep vischer”. Een koopakte d.d. 20 juni 1883 lijkt er op te duiden dat vader Jozeph Franzes Zwarts zijn woning toen ook heeft verkocht. Want hij trad op als verkoper van “een huis met erf, gelegen aan de Nieuwe Zwemmer”. Medeverkoper is dan o.a. Klaas Folkerts Delfstra te Driesum. Koper van deze woning is Anne Baukes Visser te Heeg.

Harm Visser

Harm Visser blijkt Harmen Tjallings Visser te zijn, geboren op 10 juli 1819 te Wartena en overleden te Leeuwarden op 06 februari 1915. Harm Visser was ook visser en gehuwd met Reintje Brugts Jellema [1829 – 1916].

Het Bevolkingsregister van Kollumerland [1880 – 1900] geeft uitsluitsel, maar roept ook vragen op. Want in dat register staan ze sinds 6 juli 1883 ingeschreven als woonachtig in Westergeest, Huizing ‘A no 1” – dat lijkt dezelfde woning te zijn als waarin Grietje Pieters van Zuilen stierf.

Harmen Tjallings Visser werd geboren in het gezin van Tjalling Boukes en Grietje Theunis. Was Anne Baukes Visser misschien familie van Harmen en heeft hij de woning in 1883 gekocht voor Harmen Tjallings Visser?


Leeuwarder Courant, 23 juni 1881

Een artikel in de Leeuwarder Courant van 23 juni 1881 roept hele andere vragen op. Want twee jaar voor de verkoop in 1883 brandde de woning van “den ouden vischerman Jozef Zwarts, aan de Langebrug” onder Westergeest af. Met moeite konden “de beide oudjes en hunne dochter” hun leven redden. Wat overbleef van de inboedel was slechts de klok.

Jozef Zwarts was verzekerd – werd zijn woning herbouwd? En werd deze woning twee jaar later verkocht? Was dit “huizinge A 1


Het lijkt er in ieder geval op dat Jantje Zwarts en Harm Visser met elkaar te linken zijn via de woning waar Jantje haar moeder overleed. En die misschien niet door maar voor Harm Visser werd gekocht. Zat daarom de emotie hoog bij Jantje Zwart ?

Het is gissen en zal nooit meer te achterhalen zijn …

Heb jij foto’s of aanvullingen in tekst bij deze post? Reageer dan en help mee om onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

Bronnen:

Wiebe Damstra

  • Geboren op 23 november 1872 1872 te Wouterswoude
  • Overleden op 24 september 1911 te Driesum

karrijder‘ Wiebe Damstra [collectie Auke Postma].

Auke Postma [Holwerd] stuurde mij deze prachtige foto – met een diep triest verhaal.  Op de foto staat ‘karrijder‘ Wiebe Damstra met zoon Sipke.

Wiebe werd geboren in het gezin van “daglooner” Taeke Wybes Damstra en Geeske Thijmens van der Woude. Hij trouwde in 1899 met de dan 23 jarige Jitske Posthuma, geboren op 31 juli 1875 te Driesum. Samen met haar kreeg hij drie kinderen:

  1. 08-03-1900, Pietje
  2. 30-04-1902, Geeske
  3. 19-09-1907, Sipke

Het lijkt een mooi, harmonieus gezin als ik naar de foto kijk. Verscholen, achter het paard, kijkt moeder Jitske toe hoe hun zoon Sipke op de bok mag zitten. Mogelijk, zo schrijft Auke Postma, op de dag dat Sipke jarig was. Op de dag dat hij vier jaar werd.

Als dat werkelijk zo is, dan is daar bij te bedenken dat Wiebe daarom zijn zoon Sipke op de bok van de wagen meenam. Als trotse vader van zijn jongste kind. En als dat werkelijk zo is, dan wordt ik stil van de wetenschap dat vader Wiebe vijf dagen later kwam te overlijden. Slechts 38 jaar oud.

Moeder Jitske bleef op 36-jarige leeftijd achter met drie kleine kinderen, een zware taak. Zeker in die tijd. Op 07 maart 1918 hertrouwde Jitske met de 43-jarige Driesumer Evert de Vries.

Heb jij foto’s of aanvullingen in tekst bij deze post? Reageer dan en help mee om onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

Bronnen:

 

 

Eeltsje-baes begraven in Westergeest?

'Eeltsje-baes' [collectie Wikipedia]

‘Eeltsje-baes’ [collectie Wikipedia]

Op www.foestrumerarchief.nl is een krantenartikel geplaatst: De beroemdste boeier ooit op de foto. In het water gegleden vanaf de werf van Eeltje Holtrop van der Zee.

Eeltsje-baes‘, zoals Eeltje in de volksmond werd genoemd, werd op 12 september 1823 geboren in het gezin van Sytze Tjeerds van der Zee en Klaaske Eeltjes. Een geslacht van scheepsbouwers dat wordt gezien als de eerste grote Friese boeierbouwers.

grafsteen Eeltje Holtrop van der Zee [collectie graftombe]

grafsteen Eeltje Holtrop van der Zee [collectie graftombe]

In 1848 nam Eeltje de werf van zijn grootvader in IJlst over. Tien jaar later nam hij een bestaande werf over in Joure. ‘Eeltsje-baes’ werd langzaam maar zeker een begrip. Als vakman die in zijn werkbare jaren honderden pramen, snikken, tjalken, sloepen en punters heeft gebouwd.
Op 12 januari 1901 overleed Eeltje. In Joure.

Het artikel “De beroemdste boeier ooit op de foto” sluit af met de opmerking dat er in 1956 [toch] nog een grafsteen geplaatst werd op het graf van Eeltje Holtrop, “vlakbij de toren van de begraafplaats Westergeest”. Maar Eeltje werd begraven in Joure. Op begraafplaats Westermeer werd zijn grafsteen gefotografeerd.

Een “slip of the pen” of een ‘auto-correctie’ bij de tekstverwerking …

Weet u ook wat te vertellen ? Voel u dan vrij om te reageren op deze post. Samen maken we dan ook deze geschiedenis completer.

bronnen:

onbekende rijkdom

Deze foto is afkomstig van de familie Harm en Gooitske Merkus, maar het is niet bekend waar het is. Wie herkent deze boerderij?


Dellenswei 4, Oudwoude [bron facebook FOESTRUM]

Dellenswei 4, Oudwoude [bron facebook FOESTRUM]

Het is een prachtige foto. Fier en trots staat de boer voor zijn Kop-hals-rompboerderij. Misschien staat zijn vrouw er wel naast met een nog fermere houding.

Er kwamen verschillende reacties op de vraag. Via Facebook en via Messenger. Nynke van der Veen wees als eerste op de boerderij van Anco en Karin Starkenburg [Dellenswei, Oudwoude]. Tjisse Peterson vertelde er bij wie er op de foto voor de boerderij staan:

  • Pieter Oostenbrug [1861 – 1928]
  • Antje Oostenbrug – Postma [1862 – 1936]
  • De derde persoon is [nog] onbekend.
bron: GOOGLE earth

bron: GOOGLE earth

Dellenswei 4, Oudwoude [ 1987][collectie Drimble.nl]

Dellenswei 4, Oudwoude [ 1987][collectie Drimble.nl]

De boerderij staat ten noorden van de Nieuwe Zwemmer. In een gebied waar volgens een kaart van Halbertsma maar liefst zeven terpen te vinden waren; vijf ten zuiden van de oude Zwemmer en twee ten noorden daarvan. ‘Waren’, want de terpen zijn [deels] afgegraven toen Pieter Oostenbrug deze in eigendom had. En die afgravingen maken het interessant genoeg om daar een ‘post’ over te schrijven.

Want in het najaar van 1901 werd een bijna lugubere vondst gedaan. In één van de terpen werd “een volledig geraamte” gevonden. Vooralsnog heb ik nog niet meer over deze vondst kunnen terugvinden dan enkele vermeldingen in kranten.

Een krantenartikel in mijn boek FOESTRUM verhaalt van het opgraven van “drie ouderwetsche heidensche potten. Twee van dezen waren geheel, de derde was aan stukken, de kleur van de heele potten was, de eene blauw, en de andere zoowat rood met blauw”. Van de vondst werd ook melding gedaan in de Leeuwarder Courant van 15 september 1902. Volgens één van de artikelen werd er een “nieuw eind vaart in de terp gegraven” – mogelijk in een van de vijf zuidelijke terpen.

Al met al een korte up-date n.a.v. een mooie foto. Een boerenechtpaar dat vol in het leven stond [Pieter bekleedde meerdere openbare ambten]. Een echtpaar dat zich liet fotograferen met hun rijkdom achter zich. Maar ook met een rijkdom in de bodem ónder hen …

Kunt u nu? Kunt u nog meer aanvullen? Hebt u meer informatie n.a.v. deze post, wilt u dan reageren? U helpt zo onze dorpsgeschiedenis completer te maken.

bronnen o.a.:

tante voorbíj familie

 

Rechts Griet GORTER - STEENSTRA [foto collectie Jan DEELSTRA]

Rechts Griet GORTER – STEENSTRA [foto collectie Jan DEELSTRA]

Mijn tante Griet. Griet GORTER – STEENSTRA. Zij werd ook door andere families ‘tante Griet’ genoemd. Daar werd lang gedacht dat ze echt familie was. Maar een directe link kon niet gelegd worden. Een sterke [emotionele] band des te meer.

Griet STEENSTRA werd op 2 januari 1906 geboren in het gezin van Jan en Antje STEENSTRA – van der MEER. Zij was hun tweede kind. Maar de eerste dochter. En fysiek ook de oudste. Want haar oudste broer was toen al overleden – slechts enkele maanden oud. Zij was de zuster van mijn grootvader Ybele STEENSTRA.

Griet leerde in Engwierum Marten GORTER [geboren in 1901] kennen. En op 1 juni 1929 trouwden ze. Ze kregen vier kinderen. Maar toen keerde zich het geluk. Twee maanden na de geboorte van hun 4e kind overleed Marten. In Leeuwarden. Op 25 januari 1936. Slechts 34 jaar oud. Griet stond er als alleenstaande, jonge moeder alleen voor. Maar ze kenmerkt zich daarna als een fiere, ferme vrouw. Ze worstelde zich door deze moeilijke jaren heen. Ook toen vier jaar later de Duitsers ons land innamen. Toen het oorlog werd. En Griet zich ontfermde over een onderduiker.

Het verzet in Kollum verborg regelmatig onderduikers. In de kelder van het Oude Rechthuis. En er waren goede contacten met boeren uit de buurt. Wellicht ook met die in Engwierum. Waar onderduikers onderdak vonden. Zo kwam Gerben DEELSTRA [1926 – 1999] bij Griet.  Griet werd daardoor ook buiten haar directe familie ‘tante Griet’.

Een waardige eretitel! Ondanks nare praatjes over een onderlinge relatie.

Gerben kwam uit Alphen a/d Rijn. Zijn ouders Pieter DEELSTRA en Ytje SPOELSTRA waren daar in 1916 naar toe verhuisd. Vanuit Noordoost Fryslân. Tot 1909 had Pieter in Kollum gewoond.

Terug naar Engwierum. Regelmatig was er onraad. En bracht Gerben nachten door in het open veld en slootkanten. Eénmaal ging het bijna mis.  Gerben liep op straat en de Duitsers kwamen hem tegemoet. Hij deed zich toen voor als een verstandelijk gehandicapte. En bleef uit handen van de bezetter.

In 1945 verdween de bezetter. En verdween Gerben ook uit Engwierum. Uiteindelijk verdween hij naar Australië, waar hij overleed. Maar de onderlinge band bleef. Griet was voor altijd tante geworden voorbij haar eigen familie; Griet was ‘tante Griet’ voor de hele familie DEELSTRA.

En nu u – wilt en kunt u helpen deze geschiedenis completer te maken? plaats dan uw a.u.b. reactie op deze post


Bronnen

“wees getrouw”

Jan STEENSTRA [1880 - 1965] [foto eigen collectie]

Jan STEENSTRA [1880 – 1965] [foto eigen collectie]

Oude woorden op een nieuw medium. Woorden van een stamvader. Want dat was hij. Stamvader Jan STEENSTRA. Hij werd op 24 januari 1880 geboren. Als tweede kind van Jan Roelofs STEENSTRA [1852 – 1918] en Wemeltje DIJKSTRA [1852 – 1942].

Op 17 mei 1902 trouwde Jan met Antje van der MEER [1878 – 1943]. Ze kregen zes kinderen. Werden pake en beppe van 23 kleinkinderen. En deze kleinkinderen zijn op hun beurt al weer pake en beppe …

De laatste woorden die hij zijn kleinkinderen nog kon zeggen waren “wees getrouw”. Woorden vanaf zijn sterfbed. Fluisterend gesproken.

Jan groeide op zoals zovele Christelijke pubers. Hij was wel enigszins kerkelijk maar “de warmte van de liefde en de beslistheid van het geloof waren er zeker niet”. Dat veranderde toen Wemeltje en hij in 1904 hun eerste, 5 maanden oude, zoontje Jan verloren. Hij zou later aan zijn andere kinderen hebben gezegd: “Toen de Here dit lam heeft genomen, heeft hij dit schaap van Zijn kudde goed geleerd om op de Here te zien”.

Jan bereikte een hoge ouderdom en bezat een heldere geest. Tot vlak voor zijn overlijden ging hij nog twee keer per zondag naar de kerk. Maar voor Kerst 1965 ging het snel achteruit. Hij was “soms afwezig” en onbereikbaar. Vlak na die kerstdagen overleed hij, 85 jaar oud.

Jan STEENSTRA op latere leeftijd [foto eigen collectie]

Jan STEENSTRA op latere leeftijd [foto eigen collectie]

Zijn lievelingslied was

Vaste rots van mijn behoud

Als de zonde mij benauwd,

Laat mij steunen op Uw trouw;

Laat mij rusten in Uw schauw

Waar het bloed, door U gestort

Mij de bron des levens wordt.

Dát was bij hem waarheid en werkelijkheid. Dát wilde deze stamvader zijn nageslacht meegeven. Met een stem waarin de kracht al ontbrak. In dat fluisterend “wees getrouw”.

En toen stierf hij. Op 27 december 1965.

En nu u – als u meer weet te vertellen over Jan STEENSTRA, schroom dan niet om te reageren op deze ‘post’. Help het verhaal completer te maken.


Bron o.a. preek gehouden tijdens de afscheidsdienst van Jan STEENSTRA.

verborgen romantiek van pake Ybele?

POSTZEGELTAALZorgvuldig bewaard. Met potloodkrassen, dat wel. Maar nooit verzonden. Een prachtige kaart met een gedeeltelijk ingekleurde zwart-witfoto. Daaromheen allemaal afbeeldingen van postzegels. In verschillende standen afgebeeld. Iedere stand drukt een gevoel uit. Een ‘geheime’ boodschap. Overgebracht door de manier waarop de postzegel op een prentbriefkaart werd geplakt.

Het was een nieuwe rage. Eind 19e eeuw overgewaaid uit Duitsland. De postzegeltaal. De manier waarop de postzegel op een prentbriefkaart werd geplakt, betekende een ‘geheime’ boodschap.

Uitgevers van prentbriefkaarten speelden hier op in. Vandaar dat o.a. de briefkaart uit de portefeuille van pake werd uitgegeven.

Er mocht geen boodschap op een ansichtkaart worden geschreven. Daarvoor moest de duurdere briefkaart voor gebruikt worden. Werd er wel een boodschap op een prentbriefkaart geschreven dan moesten er postzegels bij geplakt worden.

Bijgaande kaart kwam tevoorschijn uit een portefeuille van pake Ybele STEENSTRA [1909 – 1989]. Bij o.a. een foto van hemzelf en zijn broer Jan STEENSTRA [1908 – 1990].

Pake Ybele werd geboren op 09  oktober 1909. De postzegels die op de kaart staan afgebeeld zijn tussen 1924 – 1926 uitgegeven. De kaart zelf is “Fabriqué en France”. Waarschijnlijk dus na 1926, toen Ybele 17 jaar was.

Hij kreeg verkering met Janke KEMPENAAR [1911 – 1981]. Wanneer precies weet ik niet. Feit is wel dat zij trouwden op 20 mei 1933.

Tijdens hun huwelijk hebben ze o.a. op ‘Cleyn Buma’ gewoond.

Zal Ybele in de jaren voor zijn huwelijk gebruik hebben gemaakt van verborgen romantische boodschappen? En de prentbriefkaart met afbeeldingen hebben gebruikt als hulp?

En nu u – als u meer weet te vertellen over bijvoorbeeld postzegeltaal, reageer dan. Maak de verhalen en de dorpsgeschiedenis completer.


bronnen